Reklam
Reklam
Hürbakışım l Denizli Haber Sitesi -
$ DOLAR → Alış: 5,79 / Satış: 5,81
€ EURO → Alış: 6,51 / Satış: 6,53

MATEMATİK CANAVARI

MATEMATİK CANAVARI
  • 12.12.2018
  • 107 kez okundu
Reklam

Yelda DURDU

Kowalewsky

Ruslardan çıkan ilk büyük kadın matematikçi idi. Sofia kowalewski  bilimsel bir derginin editor grubu içinde bulunmus ilk kadındır.

 

15 Ocak 1850’de Moskova’da aristokrat bir ailenin kızı olarak dogan Sonja Korvin Kroukowka, küçük yasından itibaren matematik çalısmaya baslamıstı. Sonja’nin yurt dısında ögrenim görme arzusu onu Almanya’nin Heidelberg Üniversitesi’ne götürdü. E.T. Bell’e göre bu çok yetenekli genç kiz, yalniz yeni zamanlarin en yüksek kadin matematikçisi degil, ayni zamanda kadinin özellikle yüksek ögretimdeki yeteneksizligi fikrine karsi, bagimsizliga kavusmasi cerayaninin önderi olmustur.

1869 sonbaharinda 19 yasinda göz kamastirici bir genç kiz olan Sonja, Heidelberg’de Leo Königsberger’in eliptik fonksiyonlar, Kirchoff ve Heltmotz’in fizik derslerini izler. Weierstrass’in ilk ögrencilerinden olan Königsberger durmadan Sonja’ya hocasini methediyordu. Sonja Weierstrass’in iliminden yararlanmak için onunla konusmaya karar verir. 1870’lerde evlenmemis kiz ögrencilerin durumu bir bakima anormal görüldügünden, Sonja dedikodulardan kaçinmak amaciyla “seklen evlilik” denilen bir anlasma yaparak, Almanya’ya giderken kocasini Rusya’da birakir. Weierstrass’a baslangiçta evli oldugunu söylemez. Weierstrass’in ögrencisi olmak arzusuyla Berlin’e gittiginde Sonja yirmi yasinda, canli, kararli ve çok ciddi idi. “Weierstrass hiç evlenmemisti, ama güzel bir kadinin ayagina gelmesiyle sivisip gidecek kadar ürkek bir bekar degildi.” diyor Bell. Sonja ayni zamanda parlak bir yazardi, bir genç kiz olarak matematik ve edebiyat kariyerini seçmekte uzun zaman tereddüt etti. Sonradan dinlenmek için Rusya’ya döndügünde, kendi anilari üzerine yazdigi kitap Iskandinav ülkelerinde basilmistir. Bunun yayinindan sonra Rusya ve Iskandinavya’daki edebiyat kritikleri, Sonja’nin stil ve düsünce bakimindan en iyi yazarlara eristigini söylemislerdir.

 

Weierstrass elli yasindaydi, matematige basladigi siralarda kendisine hocalik eden Gudermann’in yardimlarini unutmamisti. Sonja, heyecanini saklamak için -bir sey elde etmek istedigi vakit “kimsenin dayanamayacagi kadar fevkalade güzel gözlerini Weierstrass’in görmemesi için”- genis kenarli büyük bir sapya giymisti. Ilk görüsmelerinden itibaren Sonja’nin ciddi çehresi, Weierstrass’da iyi bir etki yaratmisti; ögrencisinin matematikte yetenegini ögrenmek için Königsberger’e mektup yazarak, genç kizin kisiliginin gereken güveni verip vermedigini sordu. Aldigi heyecanli cevap üzerine, Weierstrass, üniversite kurulundan, Sonja’nin derslerine kabul edilmesi iznini elde etmege çalisti. Yanit, “kesin red” olunca, bos vakitlerinden ona ayirarak yetistirmek istedi; ona her pazar, ögleden sonra kendi evinde ders veriyor ve haftanin baska bir gününde onun evine gidiyordu. Ilk derslerden sonra Sonja sapkasini çikardi, 1870 sonbaharinda baslayan bu dersler, hemen hemen araliksiz olarak 1874 sonbaharina kadar sürdü, birbirlerini görmedikleri zaman mektuplasiyorlardi. 1891’de Sonja’nin ölümünden sonra Weierstrass, çesitli mektup ve büyük olasilikla biriken matematik notlariyla birlikte, Sonja’nin bütün yazdiklarini yakti. Sonja son derece daginik bir kadindi, arkasinda biraktiklarinin çogu parça parça, yahut cesaret kirici bir düzensizlikteydi; halbuki Weierstrass ile hos genç dostu arasindaki mektuplasma -bunun büyük bir kismi matematikle ilgili oldugu zaman bile- dostça hisleri açiklar, ilmi bakimdan, bu mektuplardan çogunun büyük önemi olmasi muhtemeldi diyor Bell.

 

Sonja, Heidelberg’de iken, yine Rus asilli bir kiz arkadasi, Bunsen’in laboratuvarinda kimya ögrenmeyi çok istiyordu ama atlatilmisti. Arkadasi Sonja’nin sert kimyaci üzerinde ikna kuvvetini denemesini istedi.

Sonja sapkasiz olarak Bunsen’a gider, onu arkadasini ögrencisi olarak kabul etmeye ikna eder ama, Sonja gider gitmez Bunsen ne yaptigini farkeder. Ilerde Weierstrass’a “Bu kadin beni yeminimden caydirdi…” diye yakinir. Weierstrass alingan bir bekar olan Bunsen’dan Sonja’nin tehlikeli bir kadin oldugunu isittiginde, Sonja’nin iki yildan fazla bir zamandan beri kendisinden özel dersler aldigini bilmeyen dostunun endisesiyle çilginca eglenir. Bunsen yillardan beri yüksek sesle, hiçbir kadini, özellikle hiçbir Rus kadinini laboratuvarinin mabedine almayacagini söylemekteymis…

 

Weierstrass birgün Sonja’ya kendisinin önem verdigi yayimlanmamis çalismalarindan birini gönderir. Herhalde Sonja bu çalismayi kaybetmis olmali ki, Weierstrass’in mektuplarindan anlasildigi gibi, hocasi ne zaman bu meseleyi açmak istediyse, Sonja bunu örtbas eder. Diger taraftan Weierstrass’in yayinlanmamis diger çalismalarina büyük bir özenle elinden gelen katkiyi yapar.

 

Sonja, 1874’te Göttingen’den “in absentia” (disardan gelen ögrenciler) diplomasi aldiktan sonra dinlenmek üzere Rusya’ya döner. Asiri çalismalar ve ugraslardan çok yorulmustur, ama ünü kendinden önce memleketine ulasmistir bile. Weierstrass, bu ayricalikli ögrencisine uygun bir çalisma yeri bulmak için bütün Avrupa ile haberlestigi siralarda, Sonja, St. Petersburg’daki kibar alemlerde, havailikler içinde dinleniyordu; Weierstrass ugrasmalarindan bir sonuç alamayinca, o zamanki akademik gelenegin tutuculugundan tiksinir.

 

1875’de Sonja babasinin ölümünü Weierstrass’a bildirir, fakat Weierstrass’in taziyetine bile cevap vermeden, üç yila yakin sesi sedasi çikmaz. 1878 Agustos’unda Weierstrass göndereli çok uldugu için tarihini hatirlayamadigi bu mektubunu alip almadigini Sonja’ya sorar: “Mektubumu almadiniz mi? Acaba bana -sizin dediginiz gibi- en iyi dostunuza, serbestçe güvenmenize acaba bir engel mi var? Bunu bana yalniz siz açiklayabilirsiniz…” Weierstrass, ayni mektubunda onun matematigi biraktigi dedikodularini yalanlamasini rica eder. Weierstrass’i ziyarete giden Rus matematikçisi Tchebicheff, onu bulamayinca Brichhardt’la görüsür ve Sonja’nin sosyete alemine daldigini söyler.

 

Sonja Weierstrass’in mektubuna, onun bedbaht ve hasta oldugunu bildigi halde cevap vermemisti. Kadinliginin matematik emellerine üstün çiktigi bu günlerde kocasiyla mutlu yasamaktaydi. Weierstrass’a sonunda verdigi cevap ise aldatici idi. O, essiz dehasini anlatmakla bitiremeyen amatör sanatçilar, gazeteciler v edebiyatçilarin adeta bir mabudesi olmustu o zamanlar. Sayet normal bir hayat sürebilseydi kendi kafasina sekil veren adami küçümsemek durumuna düsmeyecekti diye yaziyor Bell.

 

1878 yilinda Sonja’nin bir kizi olur. Bu dogumla gelen dinlenme, onun zayiflamis matematik ilgisini yeniden uyandirir ve Weierstrass’a bir konu üzerine danismak için mektup yazar. Weierstrass o konudaki yayinlari arastircagini bildirir. Sonja’nin kendisi bu kadar uzun zaman ihmal etmis olmasina ragmen, Weierstrass ona her zaman yardima hazirdi. 1880 yilinin Ekim ayinda Sonja’ya yazdigi bir mektubunda söyledigi gibi, yegane esef ettigi nokta, Sonja’nin uzun suskunlugunun kendisini onun yardimina kosmak firsatindan yoksun birakmasiydi. “Fakat geçmis üstünde durmayi sevmem, gelecege bakalim” diye eklemisti.

 

Birtakim sikintilar Sonja’yi uyandirdi; o matematikçi olarak dogmustu ve bir ördegin sudan vazgeçemeyecegi kadar o da matematikten vazgeçemezdi.

 

1880 Ekiminde Sonja (otuz yasinda idi) bir sey danismak için Weierstrass’a yazdi ve cevabini beklemeden Moskova’dan Berlin’e geldi. Sonja sarsilmis bir halde beklenmedik bir zamanda gözükünce, Weierstrass ona bütün gününü verdi. Herhalde Sonja’yi iyice paylamis olmali ki, Sonja Moskova’ya döndügü zaman, kendini öyle bir heyecanla matematige verdi ki, ne eglence düskünü dostlari, ne de budala tufeyliler onu taniyabildiler. Sonja Weierstrass’in önerisi üzerine “kristal bir ortamda isigin yayilmasi problemi”ni ele aldi.

 

1882’deki yazismalari öncekilere göre iki farklilik gösterir: Bir kismi tamamen matematige aittir, diger kismi ise Sonja ile kocasinin -bilhassa Bay Kowalewsky karisinin zihinsel yeteneklerini gerektigi kadar takdir etmediginden- birbiri için yaratilmis olmadiklarina aittir.

 

Kocasinin 1883 Mart’inda ani ölümüyle Sonja’nin aile problemleri biter. Kendisi Paris’te, kocasi Moskova’da idi o siralarda. Kocasinin ölümü büyük bir yikim olur, bes gün kendisini kaybederek yemek bile yemeden odasina kapanir, ama altinci günde kendine gelip, kagit-kalem isteyerek, matematik formüllerine dalar. Sonbaharda tamamen iyileserek, Odesa’da toplanan bilimsel bir kongreye katilir. Isveçli matematikçi Mittag-Leffler sayesinde 1884 sonbaharinda, 1889’da ömür boyu profesör olmak üzere Stockholm Üniversitesi’ne atanir.

 

Weierstrass’in, son zamanlarinda duydugu en büyük sevinci, en kiymetli ögrencisinin meziyetlerinin taninmis olmasidir.

 

Etiketler:

Reklam
ÖZDEN IRMAK’TAN TÜRK HALK MÜZİĞİ KONSERİ
Kartal Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü’nün organize ettiği Nisan ayı kültür sanat programları kapsamında Türk Halk Müziği sanatçısı Özden...
ÇİN TİMİ
Dış Ticaret Açığını Çin’e İhracat ile Kapatacağız Egeli İhracatçılar ‘Çin Timi’ ile İhracat Atağına Kalkacak EİB’in ‘Çin Timi’, Çin Pazarını...
MAZBATA SEVİNCİ
BAŞKAN GÖKHAN YÜKSEL, İBB BAŞKANI EKREM İMAMOĞLU’NUN MAZBATA SEVİNCİNİ PAYLAŞTI Kartal Belediye Başkanı Gökhan Yüksel, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı mazbatasını...
“YÜCEL’İN ÇİÇEKLERİ”
Yönetmenliğini Cengiz Özkarabekir’in yaptığı Köy Enstitüleri’ni konu alan Yücel’in Çiçekleri belgesel film gösterimi Gazi Mustafa Kemal Atatürk Kültür Merkezinde izleyiciyle...
AKİT TV’Yİ ŞİKAYET
Atila Sertel Akit TV’de CHP’ye hakaret edilen programı RTÜK’e şikayet etti CHP’ye hakaret RTÜK gündeminde Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) İzmir...
URLA BELEDİYESİ YENİ DÖNEM  MECLİSİ
Urla Belediye Meclisi, 31 Mart 2019 yerel seçimlerinden sonra yeni başkan ve yeni meclis üyeleriyle ilk toplantısını gerçekleştirdi. Urla Belediye...
KURU MEYVE SEKTÖRÜ
Kuru meyve sektörü 3 Milyar Dolar ihracat hedefleri için kenetlendi Kuru meyve sektörü yol haritasını belirledi Türk kuru meyve sektörü,...
KARAOVA’ DA DÜNYA SANAT GÜNÜ
Bodrum Belediyesinin destekleri ile 20 Nisan Cumartesi Günü Mumcular Karaova Düğün Salonu, “Dünya Sanat Günü” kapsamında hazırlanan çok özel etkinliklere...
FEN İŞLERİ MÜDÜRLÜĞÜ SEZONA  BAŞLADI
Marmaris Belediyesi Fen İşleri Müdürlüğü ekipleri, Hisarönü’nden İçmeler’e, merkezden Turunç’a kadar ilçenin bir çok noktasında çalışmalarını sürdürüyor. Bazı yerlerde yeni...
BODRUM, JAPON TURİSTLERİN DE GÖZDESİ OLACAK
DENİZCİLİK TARİHİNE IŞIK TUTACAK MÜZE BODRUM’A KAZANDIRILACAK BODRUM, JAPON TURİSTLERİN DE GÖZDESİ OLACAK Bodrum Belediye Başkanı Ahmet Aras, Bodrum turizmine...
BAHARA SANAT MÜZİĞİ İLE MERHABA
İnce Saz Musiki Derneği’nin Bahara Merhaba Konseri, 16 Nisan Salı akşamı Armutalan Kültür Merkezi’nde gerçekleşti. 24 Eserin seslendirildiği konsere Belediye...
MARMARİS’Lİ GENÇLER FİZY’DE YARIŞACAK
Dijital müzik platformu Fizy sponsorluğunda, liselilerin hayalini gerçekleştiren Liseler Arası Müzik Yarışması 22. kez yola çıktı. Türkiye’nin 81 ilinden binlerce...
HAYALLERİNİ DUVARLARA YANSITTILAR
Manavgat Belediyesi tarafından Side Gençlik Merkezi’nde organize edilen “Duvar Boyama Sanat Günleri” etkinliği 550 minik öğrencilerin katılımıyla gerçekleşti Manavgat Belediyesi...
KARDEŞ ŞEHİR ZİYARETİ
Kuşadası’nın Almanya’daki kardeş şehri olan Marl’dan bir heyet 43. Turizm Haftası nedeni ile Kuşadası’na geldi. Aralarında Marl Belediye Başkanı Werner...
7.Cİ MAVİ BAYRAK TEMSİLCİSİ
Bodrum’da 7. Plaj Mavi Bayrak Temsilcisi Eğitimleri başladı Bu yıl yedincisi düzenlenen “Plaj Mavi Bayrak Temsilcisi Eğitimi ve Sertifikasyonu Toplantıları”...
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ